Verbouwen zonder omgevingsvergunning in 2026: wanneer is een architect toch verplicht?

Sinds 2026 zijn de regels voor verbouwingswerken in Vlaanderen aanzienlijk gewijzigd. Voor verschillende ingrepen aan bestaande woningen is geen omgevingsvergunning meer nodig, zelfs wanneer de stabiliteit van het gebouw wordt beïnvloed. Toch betekent dit niet dat u zonder architect aan de slag mag. Integendeel: sinds 5 september 2026 is de tussenkomst van een architect voor bepaalde vergunningsvrije stabiliteitswerken uitdrukkelijk verplicht.

Wilt u een draagmuur verwijderen, een raamopening vergroten of uw woning uitbreiden? Dan is het belangrijk om vooraf te weten welke regels van toepassing zijn. We leggen uit wat er veranderd is en waarop u moet letten.

Wat is er veranderd aan de Vlaamse bouwregelgeving in 2026?

Op 1 maart 2026 trad een belangrijke hervorming van de Vlaamse regelgeving rond omgevingsvergunningen in werking. De bedoeling was om de administratieve procedures voor bepaalde bouwwerken te vereenvoudigen.

Een van de opvallendste wijzigingen is dat verschillende verbouwingswerken die vroeger meldingsplichtig waren, voortaan vrijgesteld zijn van een omgevingsvergunning.

Dat geldt onder bepaalde voorwaarden ook voor werken die de stabiliteit van een bestaande woning beïnvloeden.

De hervorming veroorzaakte echter onduidelijkheid over de verplichte tussenkomst van architecten. Daarom werd de regelgeving opnieuw aangepast.

Sinds 5 september 2026 geldt dat bepaalde stabiliteitswerken alleen vergunningsvrij zijn wanneer een architect wordt aangesteld voor het ontwerp en de controle van de werken.

Een administratieve vereenvoudiging betekent dus niet dat de technische verantwoordelijkheden verdwijnen.

Vergunningsvrij, meldingsplichtig of vergunningsplichtig: wat is het verschil?

Bij bouw- en verbouwingswerken bestaan drie mogelijke procedures.

1. Vrijgestelde werken

Voor deze werken hoeft u geen omgevingsvergunning aan te vragen en hoeft u geen melding in te dienen.

Voorbeelden zijn bepaalde binnenverbouwingen, het plaatsen van zonnepanelen en specifieke werken aan gevels en daken.

Een vrijstelling geldt echter uitsluitend wanneer aan alle wettelijke voorwaarden is voldaan. Bovendien kunnen lokale stedenbouwkundige voorschriften of erfgoedregels beperkingen opleggen.

2. Meldingsplichtige werken

Bij meldingsplichtige werken moet vooraf een melding worden ingediend via het Omgevingsloket.

Sinds 1 maart 2026 is het toepassingsgebied van de meldingsplicht sterk ingeperkt. De regeling is in beginsel voorbehouden aan bepaalde stedenbouwkundige handelingen met een tijdelijk karakter.

3. Vergunningsplichtige werken

Voor deze werken moet vooraf een omgevingsvergunning worden verkregen.

Dat geldt bijvoorbeeld voor de bouw van een nieuwe woning en, sinds 1 maart 2026, in principe ook voor het uitbreiden van een bestaande woning met een aanbouw.

Belangrijk: de vraag of u een omgevingsvergunning nodig heeft, moet afzonderlijk worden beoordeeld van de vraag of een architect verplicht is.

Een draagmuur verwijderen: geen vergunning, maar wel een architect?

Een veelvoorkomende verbouwing is het verwijderen van een muur tussen de keuken en de woonkamer om een grotere leefruimte te creëren.

Hierbij moet een belangrijk onderscheid worden gemaakt.

Een niet-dragende muur verwijderen

Wanneer de muur geen dragende of stabiliserende functie heeft, kan deze doorgaans zonder omgevingsvergunning en zonder verplichte tussenkomst van een architect worden verwijderd.

Toch is voorzichtigheid aangewezen. Het is niet altijd eenvoudig om te beoordelen of een muur een constructieve functie heeft.

Ook relatief dunne muren kunnen bijdragen aan de stabiliteit van een gebouw. De dikte van een muur is dus geen sluitend criterium om te bepalen of deze veilig kan worden verwijderd.

Een dragende muur verwijderen

Wanneer de muur een dragende of stabiliserende functie heeft, spreken we over stabiliteitswerken.

Sinds de hervorming van 2026 kunnen dergelijke binnenverbouwingen onder bepaalde voorwaarden zonder omgevingsvergunning worden uitgevoerd.

Om van deze vrijstelling gebruik te kunnen maken, moet een architect worden aangesteld voor het ontwerp en de controle van de werken.

Afhankelijk van de constructie kan daarnaast een stabiliteitsingenieur noodzakelijk zijn om de bestaande draagstructuur te onderzoeken en de vereiste berekeningen uit te voeren.

Bij het verwijderen van een draagmuur moet onder meer worden nagegaan:

• Welke belastingen de muur momenteel opvangt.
• Hoe deze belastingen na het verwijderen van de muur worden overgedragen.
• Of een stalen ligger of een andere ondersteuningsconstructie noodzakelijk is.
• Of de bestaande muren, kolommen en funderingen de gewijzigde belastingen kunnen opnemen.
• Welke tijdelijke ondersteuningen tijdens de uitvoering noodzakelijk zijn.

Een foutieve beoordeling kan leiden tot scheurvorming, vervormingen en in ernstige gevallen zelfs stabiliteitsproblemen.

Een raamopening vergroten of een nieuwe opening maken

Ook het aanpassen van ramen en deuren kan gevolgen hebben voor de stabiliteit van een woning.

Denk bijvoorbeeld aan het vervangen van een bestaand raam door een groot schuifraam of het maken van een nieuwe opening in een gevel.

Wanneer hiervoor dragend metselwerk moet worden verwijderd of een nieuwe draagbalk moet worden geplaatst, gaat het om stabiliteitswerken.

Voor bepaalde werken aan gevels en daken kan een vrijstelling van de omgevingsvergunning gelden, op voorwaarde dat onder meer het fysieke bouwvolume niet wijzigt en de energieprestatie van het gebouw niet verslechtert.

Wanneer deze werken de stabiliteit beïnvloeden, is de aanstelling van een architect voor het ontwerp en de controle een voorwaarde om van de vrijstelling gebruik te kunnen maken.

Daarnaast moet rekening worden gehouden met eventuele lokale stedenbouwkundige voorschriften en erfgoedbeperkingen.

Een veranda of aanbouw plaatsen: opgelet voor de nieuwe regels

Tot voor kort konden bepaalde uitbreidingen van woningen tot 40 m² onder voorwaarden worden uitgevoerd via een eenvoudige melding.

Sinds 1 maart 2026 is deze meldingsmogelijkheid voor aangebouwde constructies afgeschaft.

Wie zijn woning wil uitbreiden met bijvoorbeeld een veranda, bijkeuken of aangebouwde garage, moet in principe opnieuw een omgevingsvergunning aanvragen.

Dat betekent echter niet dat voor iedere aanbouw automatisch een architect verplicht is.

Voor bepaalde constructies, waaronder specifieke veranda's, garages en carports, bestaan uitzonderingen op de architectenplicht. Die zijn afhankelijk van de aard, afmetingen en technische kenmerken van de constructie en van de wettelijke voorwaarden.

Voor een klassieke uitbreiding van de bewoonbare oppervlakte is de tussenkomst van een architect doorgaans wel vereist.

Laat daarom vooraf controleren welke regels op uw specifieke project van toepassing zijn.

Wat zijn de risico's van verbouwen zonder de vereiste begeleiding?

Het uitvoeren van constructieve werken zonder voldoende technische voorbereiding kan aanzienlijke gevolgen hebben.

1. Stabiliteitsproblemen en schade

Een dragende muur verwijderen of een gevelopening vergroten verandert de manier waarop belastingen door een gebouw worden overgedragen.

Wanneer hiermee onvoldoende rekening wordt gehouden, kunnen onder meer scheuren, doorbuigingen, verzakkingen of vervormingen ontstaan.

Deze schade wordt soms pas maanden of jaren na de uitvoering zichtbaar.

2. Aansprakelijkheid en verzekeringsdiscussies

Wanneer schade ontstaat door foutief uitgevoerde stabiliteitswerken, kunnen discussies ontstaan over de aansprakelijkheid van de bouwheer, aannemer en betrokken ontwerpers.

Ook de verzekeringsdekking kan ter discussie komen te staan.

Of een verzekeraar daadwerkelijk tussenkomt, hangt onder meer af van de oorzaak van de schade, de polisvoorwaarden en de concrete omstandigheden.

3. Stedenbouwkundige en juridische problemen

Wanneer werken worden uitgevoerd zonder de vereiste omgevingsvergunning of zonder aan de voorwaarden van een vrijstelling te voldoen, kan sprake zijn van een stedenbouwkundige overtreding.

Dit kan aanleiding geven tot handhavingsmaatregelen en eventuele sancties.

Daarnaast kan het niet naleven van de architectenverplichting afzonderlijke juridische gevolgen hebben.

4. Problemen bij een latere verkoop

Onregelmatig uitgevoerde verbouwingswerken kunnen ook bij een latere verkoop vragen oproepen.

Wanneer bijvoorbeeld een draagmuur werd verwijderd zonder voldoende technische documentatie, kan een koper bijkomende garanties of onderzoeken vragen.

Het ontbreken van plannen, berekeningen of andere relevante documenten kan bovendien onzekerheid creëren over de veiligheid en conformiteit van de uitgevoerde werken.

Een architect en een bouwkundig expert: wat is het verschil?

Een architect heeft bij bepaalde bouwwerken een wettelijk vastgelegde opdracht, waaronder het ontwerp en de controle op de uitvoering.

Een stabiliteitsingenieur staat in voor de constructieve beoordeling en berekeningen die voor specifieke ingrepen noodzakelijk zijn.

Een onafhankelijk bouwkundig expert vervult een andere, aanvullende rol.

Zo kan een bouwkundig expert de bestaande toestand van een gebouw beoordelen, technische risico's identificeren, de kwaliteit van uitgevoerde werken controleren en eventuele bouwgebreken onderzoeken.

HEXA Experts ondersteunt particulieren met onafhankelijk bouwtechnisch advies, zowel vóór als tijdens de uitvoering van verbouwingswerken.

Daarbij kan onder meer worden nagegaan of bepaalde constructieve ingrepen aanleiding geven tot technische risico's, of uitgevoerde werken zichtbare gebreken vertonen en of bijkomend gespecialiseerd onderzoek aangewezen is.

De tussenkomst van een bouwkundig expert vervangt uiteraard niet de wettelijk verplichte opdracht van een architect of de noodzakelijke berekeningen van een stabiliteitsingenieur.

Conclusie: geen vergunning betekent niet dat alles zomaar mag

De Vlaamse regelgeving is in 2026 aanzienlijk veranderd. Verschillende verbouwingswerken kunnen voortaan zonder omgevingsvergunning worden uitgevoerd, ook wanneer de stabiliteit van een gebouw wordt beïnvloed.

Toch blijft voorzichtigheid noodzakelijk.

Voor bepaalde vergunningsvrije stabiliteitswerken is de aanstelling van een architect voor het ontwerp en de controle uitdrukkelijk verplicht.

Bovendien moet iedere verbouwing technisch verantwoord worden uitgevoerd, ongeacht of een omgevingsvergunning vereist is.

Een voorafgaande beoordeling van de bestaande constructie en een correcte technische voorbereiding kunnen heel wat problemen vermijden.